ایمنی بیمار در بیمارستانها؛ شناسایی نقاط پرخطر و اصلاح زیرساختهای درمانی
بررسی رویکرد جدید وزارت بهداشت برای ارتقای ایمنی بیمار در بیمارستانها؛ از شناسایی نقاط پرخطر و مدیریت خطر تا اصلاح زیرساختهای بیمارستانی، مناسبسازی محیط، ایمنی سرویسهای بهداشتی و پیشگیری از حوادث قابلاجتناب در مراکز درمانی.
ایمنی بیمار در بیمارستانها؛ از شناسایی نقاط پرخطر تا اصلاح زیرساختهای درمانی
۲۷ شهریور ۱۴۰۵ – موضوع ایمنی بیمار در بیمارستانها بار دیگر در مرکز توجه وزارت بهداشت قرار گرفت. در نشستهای مرتبط با روز جهانی ایمنی بیمار، مسئولان وزارت بهداشت بر ضرورت شناسایی مستمر نقاط پرخطر، اصلاح فرآیندهای درمانی پیش از وقوع حادثه و ایجاد رویکردی نظاممند برای کاهش خطاهای قابل پیشگیری تأکید کردند.
بر اساس اظهارات معاون درمان وزارت بهداشت، بیمارستان محیطی پیچیده است و با توجه به گستردهتر و تخصصیتر شدن خدمات درمانی، شناسایی خطرات بالقوه باید بهصورت مستمر انجام شود. در این رویکرد، هدف تنها بررسی حادثه پس از وقوع نیست؛ بلکه باید نقاط پرخطر پیش از آنکه به آسیب برای بیمار منجر شوند، شناسایی و اصلاح شوند.
ایمنی بیمار فقط به عملکرد کادر درمان محدود نمیشود
یکی از نکات مهم مطرحشده از سوی وزارت بهداشت این است که ایمنی بیمار نباید صرفاً به عملکرد یک فرد یا یک گروه حرفهای نسبت داده شود.
فرآیند درمان در بیمارستان از مجموعهای از عوامل انسانی، مدیریتی، فنی، محیطی و زیرساختی تشکیل شده است. بنابراین یک خطا یا حادثه ممکن است حاصل مجموعهای از ضعفها در یک فرآیند باشد و نه صرفاً عملکرد یک فرد.
معاون درمان وزارت بهداشت بر همین اساس بر حرکت از نگاه فردمحور به سمت مدیریت نظاممند خطا و شناسایی نقاط پرخطر فرآیندهای درمانی تأکید کرده است.
این رویکرد اهمیت طراحی و نگهداری صحیح محیط بیمارستان را نیز افزایش میدهد؛ زیرا ایمنی بیمار فقط در اتاق عمل یا هنگام انجام یک اقدام درمانی ایجاد نمیشود، بلکه مسیر حرکت بیمار، اتاق بستری، سرویس بهداشتی، راهروها، تجهیزات و بسیاری از اجزای محیط درمان نیز بخشی از زنجیره ایمنی هستند.
شناسایی نقاط پرخطر؛ پیش از وقوع حادثه
بر اساس اظهارات مطرحشده در نشست روز جهانی ایمنی بیمار، یکی از اقدامات ضروری، شناسایی نقاط پرخطر و حادثهخیز در فرآیند ارائه خدمات سلامت و اصلاح آنها پیش از وقوع حادثه است.
در یک بیمارستان، نقاط پرخطر میتوانند شکلهای متفاوتی داشته باشند؛ برای مثال:
- مسیرهای پرتردد بیماران و همراهان.
- سرویسهای بهداشتی بیماران.
- محل عبور بیماران سالمند و کمتوان.
- مسیرهای تردد ویلچر و تخت بیمار.
- راهروها و فضاهای مشترک.
- محل انتقال بیمار بین بخشهای مختلف.
- تجهیزات و تأسیسات مورد استفاده در بخشهای درمانی.
- نقاطی که احتمال لغزش، زمینخوردن یا برخورد وجود دارد.
- فضاهایی که دسترسی ایمن برای افراد دارای محدودیت حرکتی در آنها پیشبینی نشده است.
بنابراین، ارزیابی ایمنی بیمارستان باید فراتر از بررسی تجهیزات پزشکی باشد و محیط فیزیکی و زیرساخت درمانی را نیز دربر بگیرد.
نقش زیرساخت بیمارستانی در ایمنی بیمار
یکی از نکات قابل توجه در مباحث اخیر وزارت بهداشت این است که برخورداری از تجهیزات و امکانات مناسب بهتنهایی تضمینکننده ایمنی بیمار نیست. معاون بهداشت وزارت بهداشت نیز بر ضرورت طراحی صحیح سیستم ارائه خدمت و کاهش احتمال خطا تأکید کرده است.
از این منظر، زیرساخت بیمارستانی باید به گونهای طراحی شود که استفاده از محیط برای بیمار، کادر درمان و همراهان تا حد امکان ایمن باشد.
ایمنی محیط بیمارستان میتواند شامل مجموعهای از اقدامات باشد؛ از طراحی مسیرهای مناسب تردد گرفته تا استفاده صحیح از تجهیزات و ملزوماتی که برای پیشگیری از آسیبهای محیطی در نظر گرفته میشوند.
برای بیماران سالمند، افراد دارای معلولیت یا بیمارانی که پس از جراحی و بیماری توان حرکتی محدودی دارند، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سرویس بهداشتی؛ یکی از نقاط مهم در ارزیابی ایمنی
سرویسهای بهداشتی بیمارستان از فضاهایی هستند که در زمان طراحی و مناسبسازی باید با توجه ویژه به ایمنی بیمار بررسی شوند.
بیماری که به دلیل ضعف جسمانی، سن بالا، جراحی، مصرف برخی داروها یا محدودیت حرکتی توانایی عادی برای جابهجایی ندارد، ممکن است هنگام نشستن یا برخاستن از توالت به کمک نیاز داشته باشد.
در چنین شرایطی، دستگیره کمک سالمندی و دستگیرههای حمایتی مناسب میتوانند بخشی از سیستم مناسبسازی سرویس بهداشتی باشند؛ البته عملکرد ایمن آنها به انتخاب صحیح محصول، محل نصب، استحکام بستر نصب و اجرای اصولی بستگی دارد.
بنابراین در ارزیابی ایمنی سرویس بهداشتی بیمارستان، صرفاً وجود یک دستگیره کافی نیست؛ بلکه باید محل نصب، ارتفاع، فاصله از دیوار، نوع اتصال و تناسب آن با نیاز بیمار نیز بررسی شود.
گزارش خطا؛ ابزاری برای اصلاح، نه صرفاً سرزنش
موضوع مهم دیگری که در روزهای اخیر از سوی وزارت بهداشت مطرح شده، فرهنگ گزارشدهی خطاهای بیمارستانی است.
رئیس مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی وزارت بهداشت اعلام کرده است که گزارشدهی خطا نباید با هدف سرزنش یا مجازات افراد انجام شود، بلکه باید به شناسایی ریشه خطا، یادگیری سازمانی و اصلاح فرآیندها کمک کند.
بر اساس این دیدگاه، هرچه اطلاعات دقیقتری درباره رویدادهای ناخواسته در اختیار مدیران بیمارستان قرار گیرد، امکان تحلیل بهتر و طراحی اقدامات اصلاحی افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، گزارش خطا و حادثه میتواند بخشی از چرخه بهبود ایمنی بیمارستان باشد.
چرا اصلاح زیرساخت باید قبل از حادثه انجام شود؟
در بسیاری از موارد، یک خطر محیطی ممکن است برای مدت طولانی وجود داشته باشد، اما تا زمانی که حادثهای رخ ندهد، اهمیت آن بهصورت جدی دیده نشود.
رویکرد پیشگیرانه دقیقاً برای جلوگیری از چنین شرایطی اهمیت دارد.
اگر در ارزیابی یک بیمارستان مشخص شود که یک مسیر برای بیمار ویلچری مناسب نیست، یک سرویس بهداشتی فاقد تجهیزات حمایتی مناسب است، گوشهای از دیوار در مسیر حرکت تخت یا ویلچر آسیبزا است یا دسترسی به یک بخش برای بیمار کمتوان دشوار است، اصلاح این موارد پیش از وقوع حادثه میتواند بخشی از فرآیند مدیریت خطر باشد.
در این نگاه، ایمنی بیمارستان یک فرآیند مستمر است، نه یک اقدام مقطعی.
از ایمنی بیمار تا بیمارستان ایمن
مجموعه اظهارات اخیر مسئولان وزارت بهداشت نشان میدهد که نگاه به ایمنی بیمار در حال حرکت به سمت یک رویکرد جامعتر است؛ رویکردی که در آن مدیریت، کادر درمان، بیمار، خانواده، فرآیندهای کاری و محیط فیزیکی بیمارستان در کنار یکدیگر دیده میشوند.
در چنین رویکردی، بیمارستان ایمن تنها بیمارستانی نیست که تجهیزات پزشکی پیشرفته در اختیار دارد؛ بلکه بیمارستان باید بتواند خطرات احتمالی را شناسایی، گزارش، تحلیل و اصلاح کند.
این موضوع برای بیمارستانهای در حال ساخت، بازسازی و تجهیز اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا بسیاری از ملاحظات ایمنی را میتوان از مرحله طراحی و انتخاب تجهیزات و زیرساختها در نظر گرفت.
جمعبندی
تأکید اخیر وزارت بهداشت بر شناسایی نقاط پرخطر و اصلاح آنها پیش از وقوع حادثه، بار دیگر اهمیت مدیریت خطر و ایمنی بیمار در مراکز درمانی را نشان میدهد.
ایمنی بیمار موضوعی محدود به یک بخش یا یک گروه شغلی نیست. مسیرهای تردد، سرویسهای بهداشتی، مناسبسازی برای سالمندان و افراد دارای معلولیت، تجهیزات حمایتی، وضعیت محیط فیزیکی و فرآیندهای مدیریتی، همگی میتوانند در ایجاد یک محیط درمانی ایمن نقش داشته باشند.
بنابراین ارزیابی مستمر بیمارستان و اصلاح نقاط پرخطر، در کنار گزارشدهی صحیح رویدادها و تحلیل ریشهای آنها، میتواند به شکلگیری محیطی ایمنتر برای بیماران، همراهان و کارکنان مراکز درمانی کمک کند.
منابع خبری
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی – معاونت درمان
اظهارات سیدسجاد رضوی، معاون درمان وزارت بهداشت، در نشست روز جهانی ایمنی بیمار درباره اهمیت ارزیابی واقعی وضعیت ایمنی بیمار و شناسایی نقاط پرخطر مراکز درمانی.
تاریخ انتشار خبر: ۲۷ شهریور ۱۴۰۵.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی – مرکز مدیریت بیمارستانی و تعالی خدمات بالینی
اظهارات علیرضا عسکری درباره ضرورت استفاده از گزارش خطا برای شناسایی ریشه خطا و اصلاح فرآیندهای بیمارستانی.
تاریخ انتشار خبر: ۲۷ شهریور ۱۴۰۵.
وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی – معاونت بهداشت
اظهارات علیرضا رئیسی درباره ضرورت تقویت فرهنگ گزارشدهی خطا و اینکه برخورداری از تجهیزات و امکانات بهتنهایی تضمینکننده ایمنی بیمار نیست.
تاریخ انتشار خبر: ۲۵ شهریور ۱۴۰۵.
خبرگزاری صداوسیما
گزارش اظهارات معاون درمان وزارت بهداشت درباره ضرورت تغییر رویکرد از فردمحوری به مدیریت نظاممند خطا در سلامت.
تاریخ انتشار: ۲۶ شهریور ۱۴۰۵.
