استانداردهای مناسب‌سازی بیمارستان برای سالمندان و معلولین

تغییرات و استانداردهای جدید مناسب‌سازی سالمندان و معلولین در بیمارستان‌ها؛ الزامات ایمنی و دسترسی در سال ۲۰۲۶

افزایش تعداد سالمندان، بیماران کم‌توان جسمی، افراد دارای معلولیت و بیماران دارای محدودیت حرکتی باعث شده است که مناسب‌سازی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی دیگر فقط به ساخت یک رمپ یا نصب یک دستگیره در سرویس بهداشتی محدود نباشد.

در استانداردهای جدید، مناسب‌سازی به مفهوم ایجاد یک محیط درمانی قابل دسترس، ایمن، قابل استفاده و قابل درک برای طیف وسیعی از کاربران است؛ از سالمندی که با عصا حرکت می‌کند تا فردی که از ویلچر استفاده می‌کند، بیمار کم‌بینا یا نابینا، فرد کم‌شنوا و حتی بیماری که به دلیل ضعف جسمی یا مصرف دارو دچار کاهش تعادل شده است.

استاندارد ISO 21542:2021 یکی از مراجع مهم بین‌المللی در زمینه دسترس‌پذیری و قابلیت استفاده ساختمان‌هاست و موضوعاتی مانند ورود به ساختمان، حرکت در داخل بنا، مسیرهای دسترسی و خروج اضطراری را پوشش می‌دهد. این استاندارد در سال ۲۰۲۶ وارد فرآیند بازبینی سیستماتیک شده و وضعیت آن در حال بررسی است. 

در ایران نیز مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان به‌صورت مشخص به مناسب‌سازی برای افراد دارای معلولیت و کم‌توانان جسمی ـ حرکتی پرداخته و در فضاهای درمانی، توجه به سالمندان، افراد دارای معلولیت و افراد کم‌توان جسمی و حرکتی را الزامی دانسته است. 

 

مناسب‌سازی بیمارستان در استانداردهای جدید به چه معناست؟

در گذشته ممکن بود مناسب‌سازی تنها به این معنا باشد که فرد دارای ویلچر بتواند وارد ساختمان شود. اما رویکرد جدید بسیار گسترده‌تر است.

یک بیمارستان مناسب‌سازی‌شده باید بتواند مسیر کاملی را برای بیمار ایجاد کند:

ورود به محوطه → پارک خودرو → ورودی بیمارستان → پذیرش → آسانسور → راهرو → اتاق بیمار → سرویس بهداشتی → بخش درمان → مسیر خروج اضطراری

اگر در یکی از این مراحل مانعی وجود داشته باشد، دسترسی واقعی بیمار مختل می‌شود.

بنابراین در طراحی بیمارستان‌های جدید باید از مفهوم دسترسی پیوسته یا Accessible Route استفاده شود؛ یعنی مسیر دسترسی نباید در هیچ قسمت مهمی با پله، اختلاف سطح، درِ نامناسب، کف لغزنده، عرض ناکافی یا مانع فیزیکی قطع شود.

 

مهم‌ترین تغییر رویکرد جهانی در مناسب‌سازی سالمندان

یکی از مهم‌ترین تغییرات در سال‌های اخیر، حرکت از مناسب‌سازی اختصاصی برای افراد دارای معلولیت به سمت مفهوم گسترده‌تر طراحی فراگیر یا Universal Design است.

در طراحی فراگیر، محیط از ابتدا طوری طراحی می‌شود که تعداد بیشتری از افراد بدون نیاز به تغییرات بعدی بتوانند از آن استفاده کنند.

برای مثال، یک راهروی بیمارستان اگر از ابتدا عرض مناسب، کف غیرلغزنده، نور کافی، دستگیره کمکی و علائم واضح داشته باشد، فقط برای فرد معلول مفید نیست؛ بلکه سالمند، بیمار پس از عمل، فردی که عصا دارد، همراه بیمار و حتی کارکنان بیمارستان نیز از آن استفاده بهتری خواهند داشت.

این رویکرد با فلسفه استانداردهای بین‌المللی دسترس‌پذیری نیز همخوان است. ISO 21542 موضوع دسترسی و قابلیت استفاده ساختمان را در شرایط عادی و همچنین خروج در زمان آتش‌سوزی مورد توجه قرار می‌دهد.

 

۱. ورودی بیمارستان؛

اولین نقطه مناسب‌سازی ورودی بیمارستان باید بدون ایجاد مانع برای سالمند و فرد دارای معلولیت طراحی شود.

مهم‌ترین موارد عبارت‌اند از:

مسیر بدون پله یا دارای مسیر جایگزین استاندارد

رمپ با شیب مناسب

سطح غیرلغزنده

عرض کافی مسیر عبور ویلچر

فضای مناسب برای گردش ویلچر

درهای قابل استفاده برای افراد کم‌توان

دستگیره‌های قابل گرفتن

تابلوهای واضح و خوانا

نورپردازی مناسب

حذف اختلاف سطح ناگهانی

پیش‌بینی محل مناسب توقف و پیاده شدن بیمار

در ضوابط ایران، مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان نیز مناسب‌سازی ورودی ساختمان‌های مشمول را مورد تأکید قرار داده است. همچنین در طراحی مسیرهای دسترس، اختلاف سطح، پله، رمپ و سایر اجزای مسیر باید مطابق ضوابط مناسب‌سازی در نظر گرفته شوند. 

 

۲. رمپ بیمارستان؛

فقط شیب مهم نیست یکی از اشتباهات رایج در مناسب‌سازی بیمارستان این است که فقط به درصد شیب رمپ توجه شود.

در حالی که یک رمپ ایمن باید موارد مختلفی را همزمان داشته باشد:

شیب مناسب + سطح غیرلغزنده + پاگرد کافی + دستگیره + لبه ایمن + عرض مناسب + نور کافی

در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، برای مسیرهای اصلی قابل دسترس، حداکثر شیب مشخصی در نظر گرفته شده و شیب مسیرهای قابل دسترس باید با ضوابط مناسب‌سازی افراد دارای معلولیت هماهنگ باشد. 

برای بیمارستان‌ها موضوع حتی حساس‌تر است، زیرا کاربر رمپ ممکن است بیمار ضعیف، سالمند، فرد دارای ویلچر یا بیماری باشد که کنترل حرکتی کاملی ندارد.

بنابراین طراحی رمپ بیمارستان باید با توجه به نوع استفاده واقعی انجام شود، نه صرفاً حداقل عدد آیین‌نامه‌ای.

 

۳. راهروهای بیمارستان و اهمیت دستگیره سالمندی

راهرو یکی از مهم‌ترین فضاهای مناسب‌سازی بیمارستان است.

بیمار سالمند ممکن است برای حرکت در راهرو به دیوار یا دستگیره تکیه کند. بنابراین نصب دستگیره کمکی سالمندی و نرده بیمارستانی می‌تواند نقش مهمی در افزایش ایمنی داشته باشد.

در طراحی راهروها باید موارد زیر بررسی شود:

عرض آزاد مسیر

حذف تجهیزات اضافی از مسیر حرکت

عدم ایجاد مانع توسط ترالی و تجهیزات

کف غیرلغزنده

نور مناسب

کنتراست رنگی مناسب

دستگیره دیواری در مسیرهای موردنیاز

جلوگیری از گوشه‌های تیز

امکان حرکت همزمان بیمار و همراه

امکان عبور ویلچر و تجهیزات پزشکی

 

مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان نیز در فضاهای درمانی بر کاهش خطر آسیب و سقوط تأکید دارد و استفاده از رنگ و فرم قابل تشخیص برای دستگیره‌ها را مورد توجه قرار داده است. 

از این منظر، دستگیره سالمندی بیمارستانی، دستگیره کمکی سرویس بهداشتی و نرده محافظ دیواری فقط تجهیزات جانبی نیستند؛ بلکه بخشی از سیستم ایمنی محیط محسوب می‌شوند.

 

۴. سرویس بهداشتی سالمندان و معلولین؛ یکی از حساس‌ترین بخش‌ها

سرویس بهداشتی بیمارستان از پرخطرترین فضاها برای سالمندان است.

وجود آب، سطح سخت، فضای محدود و کاهش تعادل بیمار می‌تواند احتمال زمین‌خوردن را افزایش دهد.

 به همین دلیل سرویس بهداشتی مناسب‌سازی‌شده باید شامل مواردی مانند: 

فضای گردش مناسب ویلچر

توالت فرنگی مناسب

دستگیره کمکی کنار توالت

دستگیره تاشو در صورت نیاز

دستگیره دوطرفه در طراحی‌های مناسب

کف غیرلغزنده

دوش بدون مانع یا با حداقل اختلاف سطح

صندلی حمام در موارد موردنیاز

شیرآلات قابل استفاده برای افراد کم‌توان

فضای کافی در کنار تجهیزات

سیستم درخواست کمک یا Emergency Call در فضاهای موردنیاز

نور کافی

کنتراست مناسب بین تجهیزات و دیوار

 

سازمان جهانی بهداشت نیز در اسناد مربوط به سالمندی، حذف موانع، استفاده از دستگیره در حمام و کنار توالت و استفاده از سطوح غیرلغزنده را از اقدامات مهم برای افزایش ایمنی و کاهش خطر سقوط می‌داند. 

 

۵. دستگیره کمکی سالمندی؛ انتخاب و نصب آن اهمیت دارد

صرف نصب یک دستگیره به معنی مناسب‌سازی نیست.

دستگیره سالمندی باید از نظر:

استحکام

قطر مناسب برای گرفتن

نوع اتصال

مقاومت در برابر خوردگی

قابلیت نظافت و ضدعفونی

فاصله از دیوار

محل نصب

نوع کاربری

تحمل بار

عدم وجود لبه تیز

قابلیت استفاده توسط سالمند

بررسی شود.

 

در محیط بیمارستان، جنس و سطح دستگیره نیز اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تجهیزات به‌طور مرتب تمیز و ضدعفونی می‌شوند.

به همین دلیل هنگام انتخاب دستگیره سالمندی بیمارستانی نباید صرفاً به ظاهر یا قیمت توجه کرد. مشخصات فنی، روش اتصال به سازه و شرایط واقعی استفاده اهمیت بیشتری دارند.

 

 ۶. اتاق بستری سالمندان و افراد دارای معلولیت 

یکی از نکات مهم در استانداردهای بین‌المللی، ایجاد اتاق‌های قابل دسترس در مراکز درمانی است.

در استاندارد ADA برای برخی مراکز درمانی، حداقل درصد مشخصی از اتاق‌های بستری باید دارای ویژگی‌های دسترسی حرکتی باشند و در مراکزی که به‌طور تخصصی شرایط مؤثر بر تحرک را درمان می‌کنند، الزامات گسترده‌تری اعمال می‌شود. همچنین اتاق‌های قابل دسترس باید به‌گونه‌ای توزیع شوند که دسترسی به خدمات مختلف محدود نشود. 

در ایران نیز مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان برای تصرف‌های درمانی، الزامات مشخصی درباره اتاق‌های بستری و سرویس‌های بهداشتی ویژه افراد دارای معلولیت و کم‌توانان جسمی ـ حرکتی مطرح کرده است. در این ضوابط، حداقل ۱۰ درصد اتاق‌های بستری و سرویس‌های بهداشتی در تصرف‌های درمانی، از جمله بیمارستان‌ها، برای استفاده افراد معلول و کم‌توان مورد توجه قرار گرفته‌اند. 

 

 ۷. فاصله تخت تا دیوار و تجهیزات 

برای بیمار سالمند یا فرد دارای محدودیت حرکتی، فاصله اطراف تخت اهمیت زیادی دارد.

در مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان ایران، برای اتاق‌های بستری، فاصله و عرض آزاد اطراف تخت نیز مورد توجه قرار گرفته است؛ از جمله حداقل فاصله‌ای برای حرکت تخت و دسترسی مناسب در اتاق بستری تعیین شده است. 

این موضوع هنگام طراحی بیمارستان اهمیت زیادی دارد، زیرا فضای اطراف تخت باید امکان:

حرکت پرستار

حرکت ویلچر

جابه‌جایی بیمار

استفاده از تجهیزات پزشکی

انتقال تخت

دسترسی اضطراری

را فراهم کند.

 

۸. کف بیمارستان؛ یکی از مهم‌ترین عوامل جلوگیری از سقوط

سقوط سالمندان فقط به دلیل ضعف جسمی اتفاق نمی‌افتد.

کف لغزنده، اختلاف سطح، کابل، لبه کف‌پوش، آب، انعکاس شدید نور یا نبود کنتراست مناسب می‌تواند خطر سقوط را افزایش دهد.

در طراحی بیمارستان باید به موارد زیر توجه شود:

کف غیرلغزنده، یکنواخت، قابل شست‌وشو و قابل ضدعفونی

همچنین در محل‌هایی مانند سرویس بهداشتی، حمام، ورودی‌ها و مسیرهای انتقال بیمار باید کنترل لغزندگی جدی‌تر انجام شود.

 

۹. نورپردازی و کنتراست رنگی برای سالمندان

با افزایش سن، توانایی بینایی بسیاری از افراد کاهش پیدا می‌کند. بنابراین بیمارستان سالمندمحور باید صرفاً روشن نباشد؛ بلکه قابل تشخیص و قابل فهم باشد.

رنگ دستگیره، در، سرویس بهداشتی، علائم مسیر و تجهیزات مهم باید در صورت نیاز کنتراست مناسبی با محیط داشته باشند.

مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان نیز در فضاهای درمانی بر توجه به رنگ، نورپردازی و قابل مشاهده و قابل شناسایی بودن دستگیره‌ها تأکید کرده است. 

این مسئله برای سالمند کم‌بینا بسیار مهم است.

 

۱۰. مناسب‌سازی برای نابینایان و کم‌بینایان

مناسب‌سازی فقط برای ویلچر نیست.

افراد نابینا و کم‌بینا نیز باید بتوانند در بیمارستان مسیر خود را پیدا کنند.

یکی از استانداردهای مهم در این زمینه ISO 23599:2019 است که درباره شاخص‌های سطح مسیر حرکتی لمسی یا Tactile Walking Surface Indicators صحبت می‌کند.

این استاندارد دو نوع اصلی از نشانه‌های لمسی را معرفی می‌کند:

الگوهای هدایت‌کننده

الگوهای هشداردهنده

 

هدف آنها کمک به حرکت ایمن و مستقل افراد نابینا و کم‌بینا در محیط ساخته‌شده است. این استاندارد در سال ۲۰۲۵ بازبینی و تأیید شده و در سال ۲۰۲۶ همچنان نسخه جاری محسوب می‌شود. 

بنابراین در بیمارستان‌های مدرن، مسیر‌یابی باید علاوه بر علائم دیداری، در صورت نیاز از علائم لمسی و قابل تشخیص نیز استفاده کند.

 

۱۱. مناسب‌سازی برای بیماران کم‌شنوا

دسترسی واقعی فقط دسترسی فیزیکی نیست.

بیمار کم‌شنوا نیز باید بتواند اطلاعات ضروری بیمارستان را دریافت کند.

برای مثال:

نمایشگرهای اطلاع‌رسانی

علائم تصویری

شماره نوبت قابل مشاهده

هشدارهای دیداری

سیستم‌های ارتباطی مناسب

 

امکان استفاده از مترجم زبان اشاره در موارد لازم

اهمیت ارتباط قابل دسترس در محیط درمانی بسیار جدی است. در سپتامبر ۲۰۲۶، دفتر حقوق مدنی وزارت بهداشت آمریکا در یک پرونده مربوط به بیمار ناشنوا و اورژانس بیمارستانی، بر ضرورت فراهم کردن ارتباط مؤثر برای بیماران ناشنوا یا کم‌شنوا تأکید کرد.

 

۱۲. آسانسور بیمارستان باید برای بیمار واقعی طراحی شود

آسانسور بیمارستان فقط برای انتقال افراد بین طبقات نیست.

باید امکان استفاده همزمان توسط:

بیمار + ویلچر + همراه یا پرستار

 

و در بسیاری از موارد:

تخت بیمار + کارکنان درمانی + تجهیزات

را فراهم کند.

 

محل دکمه‌ها، خوانایی علائم، ارتفاع کنترل‌ها، اعلان صوتی و دیداری طبقه و امکان دسترسی بدون مانع از نکات مهم هستند.

در طراحی بیمارستان باید ظرفیت آسانسور و ابعاد کابین بر اساس نوع استفاده واقعی تعیین شود، نه صرفاً تعداد نفرات.

 

 ۱۳. مسیر خروج اضطراری برای سالمندان 

یکی از مهم‌ترین بخش‌های مناسب‌سازی، شرایط اضطراری است.

در زمان آتش‌سوزی، زلزله یا قطع برق، بیمار سالمند یا فرد دارای معلولیت ممکن است نتواند مانند یک فرد سالم از ساختمان خارج شود.

بنابراین طراحی ایمن باید از ابتدا برای این شرایط برنامه داشته باشد.

ISO 21542 دسترسی و خروج در شرایط عادی و همچنین تخلیه در هنگام آتش‌سوزی را در چارچوب دسترس‌پذیری ساختمان مورد توجه قرار می‌دهد. 

در ایران نیز مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، ایمنی افراد دارای معلولیت و کم‌توانان جسمی ـ حرکتی در حریق و رعایت مسیرهای خروج و تمهیدات ایمنی را مورد تأکید قرار داده است. 

 

۱۴. مناسب‌سازی فقط فیزیکی نیست؛ دسترسی دیجیتال هم مهم شده است

یکی از تغییرات مهم سال‌های اخیر، ورود موضوع Accessibility دیجیتال به حوزه خدمات درمانی است.

امروزه بیمارستان فقط یک ساختمان نیست.

وب‌سایت بیمارستان، سامانه نوبت‌دهی، کیوسک پذیرش، اپلیکیشن، فرم‌های دیجیتال و نمایشگرهای اطلاعاتی نیز باید برای افراد دارای معلولیت قابل استفاده باشند.

در آمریکا، مقررات جدید مرتبط با Section 504 برای دریافت‌کنندگان کمک‌های مالی HHS، استانداردهای دسترس‌پذیری محتوای وب و اپلیکیشن‌های موبایل را نیز مورد توجه قرار داده است. HHS در سال ۲۰۲۶ زمان‌بندی اجرای برخی از این الزامات را یک سال تمدید کرد.

این روند نشان می‌دهد که مفهوم مناسب‌سازی در حال حرکت از «ساختمان قابل دسترس» به «خدمات قابل دسترس» است.

 

۱۵. تجهیزات پزشکی قابل دسترس؛ استاندارد جدید مهم برای بیمارستان‌ها

یکی از تحولات مهم در الزامات جدید آمریکا، توجه مستقیم به Medical Diagnostic Equipment یا تجهیزات پزشکی تشخیصی قابل دسترس است.

 این موضوع تجهیزاتی مانند: 

تخت معاینه

صندلی معاینه

ترازو

تجهیزات تصویربرداری

تجهیزات تشخیصی

را دربرمی‌گیرد.

 

بر اساس توضیحات HHS درباره استانداردهای Section 504، مراکز درمانی مشمول باید به سمت استفاده از تجهیزات پزشکی قابل دسترس حرکت کنند و برای مراکز عمومی، الزامات مشخصی درباره سهم تجهیزات قابل دسترس و توزیع آنها در بخش‌های مختلف مطرح شده است. 

این تغییر بسیار مهم است؛ زیرا اگر ساختمان مناسب‌سازی شده باشد ولی بیمار نتواند از تجهیزات تشخیصی استفاده کند، دسترسی واقعی هنوز کامل نیست.

 

۱۶. استانداردهای مناسب‌سازی باید با ایمنی عفونت ترکیب شوند

در بیمارستان نمی‌توان مناسب‌سازی را جدا از کنترل عفونت بررسی کرد.

برای مثال دستگیره‌ها، نرده‌ها، حفاظ‌های دیواری و تجهیزات سرویس بهداشتی باید علاوه بر استحکام و ارگونومی، قابلیت:

نظافت

شست‌وشو

ضدعفونی

مقاومت در برابر مواد شوینده

مقاومت در برابر خوردگی

حفظ سطح مناسب در طول زمان

را داشته باشند.

 

بنابراین انتخاب تجهیزات مناسب‌سازی بیمارستان باید همزمان از نظر ایمنی بیمار، ارگونومی، دوام، نظافت و نگهداری بررسی شود.

 

۱۷. مناسب‌سازی برای سالمند یعنی پیشگیری از سقوط

در بیمارستان، پیشگیری از سقوط یکی از اهداف اصلی طراحی محیط است.

عوامل خطر باید قبل از وقوع حادثه شناسایی شوند:

کف لغزنده

اختلاف سطح

نور ناکافی

راهرو شلوغ

نبود دستگیره

سرویس بهداشتی نامناسب

ارتفاع نامناسب تجهیزات

علائم نامفهوم

دسترسی دشوار به زنگ احضار پرستار

بنابراین مناسب‌سازی را باید بخشی از مدیریت ریسک بیمار دانست.

 

در واقع یک بیمارستان مناسب‌سازی‌شده فقط محیط راحت‌تری ایجاد نمی‌کند؛ بلکه می‌تواند بسیاری از موانع محیطی مؤثر بر ایمنی بیمار را کاهش دهد.

 

استانداردهای مهم بین‌المللی که در طراحی مناسب‌سازی باید شناخته شوند

در پروژه‌های حرفه‌ای مناسب‌سازی، یک استاندارد به‌تنهایی کافی نیست و باید مجموعه‌ای از استانداردها، مقررات ملی و الزامات کاربری بررسی شوند.

مهم‌ترین مراجع عبارت‌اند از:

ISO 21542:2021

استاندارد بین‌المللی دسترسی و قابلیت استفاده محیط ساخته‌شده که موضوعاتی مانند ورودی، مسیرهای حرکت، دسترسی داخل ساختمان و خروج اضطراری را پوشش می‌دهد. این استاندارد در سپتامبر ۲۰۲۶ در پایان فرآیند بازبینی سیستماتیک قرار گرفته و وضعیت آن به سمت بازنگری گزارش شده است. 

 

ISO 23599:2019

استاندارد شاخص‌های سطح مسیر حرکتی لمسی برای افراد نابینا و کم‌بینا که در سال ۲۰۲۵ تأیید شده و همچنان جاری است. 

 

ISO 21801

استانداردهای مرتبط با دسترسی شناختی یا Cognitive Accessibility که نشان می‌دهد مناسب‌سازی فقط موضوع ویلچر و حرکت فیزیکی نیست و نحوه درک اطلاعات و محیط نیز اهمیت دارد. 

 

ADA Standards

استانداردهای دسترس‌پذیری آمریکا که برای بسیاری از ساختمان‌ها و مراکز عمومی کاربرد دارند و بخش مشخصی را به مراکز درمانی اختصاص داده‌اند. 

به‌خصوص مبحث چهارم که الزامات عمومی ساختمان، مناسب‌سازی، فضاهای درمانی، مسیرهای دسترسی، ایمنی و خروج را پوشش می‌دهد. 

 

وضعیت مناسب‌سازی در ایران؛ نکته مهم برای پروژه‌های بیمارستانی

در ایران، موضوع مناسب‌سازی علاوه بر مقررات ملی ساختمان، تحت تأثیر قانون حمایت از حقوق معلولان و آیین‌نامه‌های مرتبط نیز قرار دارد.

آیین‌نامه‌های اجرایی قانون حمایت از حقوق معلولان دستگاه‌های مشمول را به مناسب‌سازی ساختمان‌ها و اماکن برای دسترسی افراد دارای معلولیت ملزم کرده‌اند. 

بنابراین در پروژه‌های بیمارستانی ایران، طراحی مناسب‌سازی باید به‌صورت همزمان با بررسی:

مقررات ملی ساختمان + ضوابط شهرسازی و معماری افراد دارای معلولیت + الزامات حوزه سلامت + الزامات ایمنی و آتش‌نشانی + نیازهای واقعی سالمندان و بیماران

نکته مهم این است که یک عدد یا یک استاندارد خارجی نباید بدون بررسی ضوابط ایران مستقیماً جایگزین مقررات ملی شود. استانداردهای بین‌المللی می‌توانند مرجع فنی بسیار ارزشمندی باشند، اما در پروژه اجرایی ایران باید الزامات قانونی و مقررات لازم‌الاجرا نیز بررسی شوند.

 

چک‌لیست کاربردی مناسب‌سازی بیمارستان برای سالمندان و معلولین

پیش از اجرای پروژه مناسب‌سازی، بهتر است این موارد بررسی شوند:

محوطه و ورودی

مسیر بدون مانع

رمپ استاندارد

کف غیرلغزنده

محل توقف مناسب بیمار

ورودی قابل دسترس

درهای مناسب

راهروها

عرض آزاد کافی

عدم وجود مانع

دستگیره دیواری در مسیرهای موردنیاز

نور کافی

کنتراست مناسب

کف غیرلغزنده

سرویس بهداشتی

فضای گردش ویلچر

توالت فرنگی مناسب

دستگیره کمکی

دستگیره تاشو در موارد لازم

کف غیرلغزنده

دوش قابل دسترس

سیستم درخواست کمک در محل‌های موردنیاز

اتاق بستری

فضای مناسب اطراف تخت

مسیر عبور ویلچر

دسترسی مناسب به تجهیزات

رنگ و نور مناسب

تجهیزات قابل دسترس

مسیر‌یابی

علائم واضح

فونت خوانا

کنتراست مناسب

علائم لمسی در محل‌های لازم

اطلاعات صوتی و دیداری در صورت نیاز

ایمنی

کنترل خطر سقوط

مسیر خروج اضطراری

نور اضطراری

عدم وجود اختلاف سطح خطرناک

تجهیزات مناسب سالمندان

امکان دسترسی به کمک

تجهیزات پزشکی

دسترسی برای ویلچر

ارتفاع مناسب

امکان استفاده توسط بیمار کم‌توان

تجهیزات تشخیصی قابل دسترس

توزیع مناسب تجهیزات در بخش‌های مختلف

 

آینده مناسب‌سازی بیمارستان‌ها در سال‌های پیش رو

روند جهانی نشان می‌دهد که مناسب‌سازی بیمارستان‌ها به سمت چند مفهوم مهم حرکت می‌کند:

طراحی فراگیر، پیشگیری از سقوط، دسترسی دیجیتال، دسترسی شناختی، مسیر‌یابی هوشمند، تجهیزات پزشکی قابل دسترس و طراحی سالمندمحور.

 

در آینده، بیمارستان استاندارد صرفاً ساختمانی نخواهد بود که یک رمپ و سرویس بهداشتی معلولین داشته باشد.

 

یک بیمارستان واقعاً دسترس‌پذیر باید بتواند از لحظه ورود بیمار تا دریافت خدمات درمانی و خروج او، یک مسیر ایمن، بدون مانع، قابل فهم و قابل استفاده فراهم کند.

به همین دلیل تجهیزاتی مانند دستگیره سالمندی، دستگیره کمکی کنار توالت، دستگیره تاشو، نرده بیمارستانی، محافظ دیوار و تجهیزات مناسب‌سازی سرویس بهداشتی باید بخشی از یک سیستم جامع مناسب‌سازی در نظر گرفته شوند، نه محصولات جداگانه.

 

جمع‌بندی

مناسب‌سازی برای سالمندان و افراد دارای معلولیت در سال ۲۰۲۶ دیگر یک موضوع فرعی در طراحی ساختمان نیست؛ بلکه بخشی از ایمنی، کیفیت خدمات درمانی و طراحی استاندارد مراکز سلامت محسوب می‌شود.

استاندارد ISO 21542 رویکرد جامعی برای دسترس‌پذیری محیط ساخته‌شده ارائه می‌کند، ISO 23599 مسیر‌یابی لمسی برای افراد نابینا و کم‌بینا را پوشش می‌دهد و استانداردهای مرتبط با دسترسی شناختی، تجهیزات پزشکی و دسترسی دیجیتال دامنه مفهوم مناسب‌سازی را گسترده‌تر کرده‌اند. 

در ایران نیز مقررات ملی ساختمان، به‌ویژه مبحث چهارم، الزامات مشخصی برای مناسب‌سازی ساختمان و فضاهای درمانی دارد و در بیمارستان‌ها موضوعاتی مانند اتاق‌های بستری، سرویس‌های بهداشتی، مسیرهای دسترسی، خروج اضطراری، رنگ، نورپردازی و ملاحظات سالمندان و افراد کم‌توان را مورد توجه قرار داده است. 

بنابراین مناسب‌سازی واقعی بیمارستان باید از مرحله طراحی معماری شروع شود و تا انتخاب تجهیزات، اجرای دستگیره‌های کمکی، طراحی سرویس بهداشتی، مسیرهای حرکتی، علائم، نورپردازی، تجهیزات پزشکی و برنامه نگهداری ادامه پیدا کند.

هدف نهایی مناسب‌سازی، ساخت محیطی است که سالمند یا فرد دارای معلولیت برای استفاده از آن مجبور نباشد دائماً از دیگران کمک بگیرد؛ بلکه بتواند تا حد امکان با ایمنی، استقلال و آرامش از خدمات درمانی استفاده کند.