بخش‌های بیمارستان چیست؟ معرفی کامل اتاق‌ها، واحدها و فضاهای بیمارستان

بیمارستان از چه بخش‌هایی تشکیل شده است؟ معرفی کامل بخش‌ها، اتاق‌ها و فضاهای بیمارستان

وقتی از «بیمارستان» صحبت می‌کنیم، معمولاً ذهن ما به سمت بخش بستری، اتاق عمل، اورژانس یا اتاق پزشک می‌رود؛ اما یک بیمارستان مدرن بسیار فراتر از چند بخش درمانی است. بیمارستان در واقع یک مجموعه پیچیده و به‌هم‌پیوسته است که از بخش‌های درمانی، تشخیصی، جراحی، مراقبتی، اداری، مدیریتی، پشتیبانی، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، خدمات عمومی، فناوری اطلاعات، کنترل عفونت، انبار، داروخانه، آشپزخانه، رختشویی، مدیریت پسماند و ده‌ها فضای تخصصی دیگر تشکیل می‌شود.

در بیمارستان‌های بزرگ و پیشرفته، حتی فضاهایی که بیمار هیچ‌گاه آنها را نمی‌بیند، برای عملکرد صحیح مجموعه حیاتی هستند. برای مثال، سیستم گازهای طبی، برق اضطراری، موتورخانه، چیلرها، سیستم تهویه، تصفیه آب، استریل مرکزی، انبارهای تمیز و آلوده، مسیر انتقال پسماند و مسیر حمل تجهیزات باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که فعالیت بخش‌های درمانی بدون اختلال ادامه پیدا کند.

به همین دلیل، شناخت ساختار بیمارستان برای معماران، مهندسان ساختمان، مدیران بیمارستان، شرکت‌های تجهیزات پزشکی، پیمانکاران تأسیسات، کارشناسان HSE، طراحان داخلی و حتی افرادی که قصد ساخت یا تجهیز بیمارستان دارند اهمیت بسیار زیادی دارد.

در این مقاله با ساختار یک بیمارستان کامل و مدرن آشنا می‌شویم و بخش‌های مدیریتی، اداری، درمانی، تشخیصی، جراحی، مراقبت ویژه، بستری، زنان و زایمان، کودکان، تصویربرداری، آزمایشگاه، دارویی، استریل، تأسیسات، پشتیبانی و فضاهای کمتر شناخته‌شده بیمارستان را بررسی می‌کنیم.

«نکته مهم: فهرست زیر یک الگوی جامع برای شناخت فضاهای قابل استفاده در یک بیمارستان بزرگ، عمومی، تخصصی یا دانشگاهی است و قرار نیست همه این بخش‌ها در یک بیمارستان واحد وجود داشته باشند. برنامه فیزیکی واقعی بیمارستان باید بر اساس ظرفیت، سطح خدمات، تخصص‌ها، ضوابط کشور، ارزیابی خطر و نیازهای بالینی تعیین شود. FGI نیز تأکید می‌کند که نوع اقدام درمانی و برنامه عملکردی بیمارستان، نوع فضا و سطح کنترل محیطی موردنیاز را مشخص می‌کند.»

 

۱. بخش مدیریت و ریاست بیمارستان

در رأس هر بیمارستان، ساختار مدیریتی قرار دارد. این بخش مسئول برنامه‌ریزی، سیاست‌گذاری، مدیریت منابع انسانی، مدیریت مالی، نظارت بر کیفیت خدمات و هماهنگی میان بخش‌های مختلف است.

 

دفتر ریاست بیمارستان

دفتر ریاست محل مدیریت عالی بیمارستان است. رئیس یا مدیر ارشد بیمارستان از این بخش بر عملکرد کلی مجموعه نظارت می‌کند و تصمیمات مهم مدیریتی، مالی، درمانی و اجرایی در این سطح اتخاذ می‌شود.

معمولاً در کنار دفتر ریاست، فضاهایی مانند اتاق منشی، اتاق جلسات، فضای انتظار مراجعان، اتاق ملاقات و گاهی دفتر معاونت‌ها نیز قرار می‌گیرد.

 

معاونت درمان

معاونت درمان بر عملکرد بخش‌های پزشکی و پرستاری و فرآیند ارائه خدمات درمانی نظارت می‌کند.

 

معاونت اداری و مالی

این بخش مسئول مدیریت بودجه، پرداخت‌ها، قراردادها، خریدها، منابع انسانی و امور مالی بیمارستان است.

 

معاونت پشتیبانی

مسئول تأمین خدمات و امکانات موردنیاز برای ادامه فعالیت بیمارستان است؛ از تأمین تجهیزات و مواد مصرفی گرفته تا خدمات عمومی، نگهداری ساختمان و لجستیک.

 

مدیریت پرستاری

مدیریت پرستاری یکی از مهم‌ترین واحدهای بیمارستان است و بر عملکرد پرستاران، برنامه شیفت‌ها، استانداردهای مراقبتی و کیفیت خدمات پرستاری نظارت می‌کند.

 

دفتر مدیریت کیفیت

این واحد عملکرد بیمارستان را از نظر کیفیت خدمات، ایمنی بیمار، شاخص‌های عملکردی، خطاهای پزشکی و فرآیندهای بهبود کیفیت بررسی می‌کند.

 

واحد اعتباربخشی

در بیمارستان‌هایی که تحت نظام اعتباربخشی فعالیت می‌کنند، این واحد مسئول هماهنگی مستندات، ارزیابی فرآیندها و آماده‌سازی بیمارستان برای ارزیابی‌های اعتباربخشی است.

---

۲. بخش‌های اداری بیمارستان

بیمارستان بدون ساختار اداری منظم نمی‌تواند به شکل پایدار فعالیت کند.

از جمله فضاهای اداری می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 

واحد منابع انسانی

مسئول استخدام، پرونده کارکنان، قراردادها، ارزیابی عملکرد، مرخصی، آموزش کارکنان و امور پرسنلی است.

 

واحد مالی و حسابداری

مسئول ثبت درآمد و هزینه، پرداخت حقوق، حسابداری، صورتحساب‌ها، قراردادها و امور مالی بیمارستان است.

 

واحد پذیرش و مدارک پزشکی

این بخش اطلاعات بیماران را ثبت و مدیریت می‌کند و ارتباط نزدیکی با پذیرش، ترخیص، بیمه و پرونده پزشکی دارد.

 

واحد بیمه و درآمد

هزینه خدمات درمانی را محاسبه و فرآیند ارتباط بیمارستان با سازمان‌های بیمه‌گر را مدیریت می‌کند.

 

واحد حقوقی

در بیمارستان‌های بزرگ، واحد حقوقی مسائل مربوط به قراردادها، شکایات، مسائل حقوقی، پرونده‌های قانونی و قراردادهای سازمانی را پیگیری می‌کند.

 

واحد روابط عمومی

مسئول ارتباط بیمارستان با بیماران، خانواده‌ها، رسانه‌ها، سازمان‌ها و جامعه است.

 

واحد حراست و امنیت

امنیت فیزیکی ساختمان، کارکنان، بیماران، تجهیزات و اطلاعات حساس را کنترل می‌کند.

 

اتاق جلسات

برای جلسات مدیریتی، کمیته‌های بیمارستان، جلسات پزشکی و تصمیم‌گیری‌های سازمانی استفاده می‌شود.

---

۳. پذیرش، اطلاعات و ورود بیمار

یکی از اولین قسمت‌هایی که بیمار با آن مواجه می‌شود، بخش پذیرش است.

 

لابی اصلی

لابی ورودی محل ورود و توزیع بیماران و مراجعه‌کنندگان به بخش‌های مختلف است.

 

اطلاعات و راهنمای مراجعان

وظیفه این قسمت پاسخگویی به سؤالات بیماران، معرفی مسیر بخش‌ها و کمک به هدایت مراجعه‌کنندگان است.

 

پذیرش بستری

بیماری که نیاز به بستری دارد در این قسمت پذیرش می‌شود.

 

پذیرش سرپایی

برای بیمارانی که نیاز به بستری ندارند اما برای ویزیت یا انجام خدمات درمانی مراجعه کرده‌اند استفاده می‌شود.

 

صندوق

پرداخت هزینه خدمات درمانی و سایر امور مالی مرتبط با بیمار در این بخش انجام می‌شود.

 

واحد ترخیص

پس از پایان فرآیند درمان، پرونده و هزینه‌های بیمار بررسی و فرآیند خروج از بیمارستان انجام می‌شود.

 

اتاق انتظار

برای بیماران و همراهان در نظر گرفته می‌شود.

 

---

 

۴. درمانگاه‌های تخصصی و سرپایی

در بیمارستان‌های بزرگ، بخش قابل‌توجهی از خدمات بدون بستری انجام می‌شود.

درمانگاه‌های تخصصی می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

درمانگاه داخلی، قلب، جراحی عمومی، ارتوپدی، مغز و اعصاب، پوست، گوش و حلق و بینی، چشم، ارولوژی، زنان، اطفال، روان‌پزشکی، عفونی، ریه، گوارش، کلیه، غدد، انکولوژی، روماتولوژی و سایر تخصص‌ها.

هر درمانگاه معمولاً دارای فضای پذیرش، انتظار، اتاق معاینه پزشک، اتاق پرستار، فضای تزریقات یا اقدامات ساده و فضاهای پشتیبانی است.

---

۵. اورژانس؛ یکی از حیاتی‌ترین قسمت‌های بیمارستان

اورژانس برای پذیرش بیماران با شرایط فوری و تهدیدکننده حیات طراحی می‌شود.

یک اورژانس پیشرفته می‌تواند شامل ورودی آمبولانس، ورودی بیماران، پذیرش، تریاژ، اتاق احیا، اتاق معاینه، اتاق‌های درمان، فضای تحت نظر، اتاق ایزوله، اتاق گچ‌گیری، اتاق اقدامات، اتاق پزشک، ایستگاه پرستاری، داروخانه یا فضای دارویی، اتاق تجهیزات و فضاهای خدماتی باشد.

 

تریاژ

در تریاژ وضعیت بیمار ارزیابی و بر اساس شدت بیماری اولویت دریافت خدمات مشخص می‌شود.

 

اتاق احیا

برای بیمارانی که دچار ایست قلبی، شوک، مشکلات شدید تنفسی یا سایر وضعیت‌های بحرانی هستند استفاده می‌شود.

 

اتاق معاینه اورژانس

برای ارزیابی اولیه بیماران استفاده می‌شود.

 

اتاق تحت نظر

بیمارانی که نیاز به چند ساعت پایش دارند، اما هنوز نیاز قطعی به بستری آنها مشخص نشده، در این قسمت قرار می‌گیرند.

 

اتاق ایزوله

برای بیماران مشکوک یا مبتلا به بیماری‌هایی که نیاز به جداسازی دارند استفاده می‌شود.

اهمیت اورژانس به حدی است که در برنامه‌ریزی بیمارستان، ارتباط سریع آن با تصویربرداری، آزمایشگاه، اتاق عمل، ICU و مسیر آمبولانس اهمیت ویژه‌ای دارد.

---

۶. بخش بستری عمومی

بخش‌های بستری معمولاً بر اساس تخصص پزشکی سازمان‌دهی می‌شوند.

از جمله:

بخش داخلی، جراحی عمومی، ارتوپدی، قلب، مغز و اعصاب، عفونی، ریه، گوارش، کلیه، ارولوژی، زنان، اطفال و سایر بخش‌های تخصصی.

هر بخش بستری می‌تواند شامل اتاق‌های یک‌تخته، دوتخته یا چندتخته، اتاق ایزوله، اتاق پرستار، ایستگاه پرستاری، اتاق پزشک، اتاق دارو، اتاق تجهیزات، اتاق تمیز، اتاق کثیف، فضای خدماتی، اتاق استراحت پرسنل و سرویس‌های بهداشتی باشد.

---

۷. اتاق‌های بستری و مراقبت از بیمار

 

اتاق یک‌تخته

برای افزایش حریم خصوصی بیمار و کاهش انتقال عفونت مناسب است.

 

اتاق چندتخته

برای بستری چند بیمار در یک فضای مشترک استفاده می‌شود.

 

اتاق ایزوله

برای بیماران نیازمند جداسازی عفونی یا حفاظتی استفاده می‌شود.

 

اتاق بستری ویژه

برای بیمارانی که نیاز به مراقبت بیشتر از بخش عادی دارند طراحی می‌شود.

 

اتاق همراه

در برخی بیمارستان‌ها برای حضور همراه بیمار پیش‌بینی می‌شود.

---

۸. بخش مراقبت‌های ویژه ICU

ICU یکی از حساس‌ترین قسمت‌های بیمارستان است.

بیماران بدحال که نیاز به پایش مداوم و حمایت پیشرفته دارند در این بخش بستری می‌شوند.

ICU می‌تواند شامل:

ICU عمومی، ICU جراحی، ICU داخلی، ICU قلب، ICU مغز و اعصاب و سایر انواع تخصصی باشد.

فضاهای ICU معمولاً شامل اتاق یا فضای بیمار، ایستگاه مرکزی پرستاری، اتاق پزشک، اتاق استراحت پرسنل، داروخانه بخش، اتاق تمیز، اتاق کثیف، انبار تجهیزات و فضاهای پشتیبانی است.

وجود سیستم‌های پایش بیمار، ونتیلاتور، تجهیزات احیا، اکسیژن، هوای پزشکی، وکیوم پزشکی و برق اضطراری اهمیت بسیار زیادی دارد.

WHO نیز ICU، اورژانس، استریل، تصویربرداری، داروخانه و بانک خون را از خدمات بسیار حیاتی بیمارستان در شرایط بحران می‌داند.

---

۹. CCU و مراقبت ویژه قلب

CCU برای بیماران قلبی با شرایط حساس استفاده می‌شود.

بیماران مبتلا به سکته قلبی، آریتمی‌های جدی یا مشکلات شدید قلبی ممکن است در این بخش بستری شوند.

در بیمارستان‌های پیشرفته ممکن است واحدهای دیگری مانند CICU یا بخش مراقبت ویژه قلب و عروق نیز وجود داشته باشد.

---

۱۰. بخش جراحی و اتاق عمل

اتاق عمل یکی از پیچیده‌ترین فضاهای بیمارستان است.

یک مجموعه اتاق عمل کامل فقط شامل اتاق جراحی نیست؛ بلکه مجموعه‌ای از فضاهای تمیز، نیمه‌تمیز، استریل و پشتیبانی را شامل می‌شود.

از فضاهای مهم می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

اتاق عمل عمومی، اتاق عمل تخصصی، اتاق عمل ارتوپدی، اتاق عمل مغز و اعصاب، اتاق عمل قلب، اتاق عمل عروق، اتاق عمل زنان، اتاق عمل چشم، اتاق عمل گوش و حلق و بینی، اتاق عمل ارولوژی و سایر اتاق‌های تخصصی.

---

۱۱. اتاق عمل هیبرید یا Hybrid OR

در بیمارستان‌های پیشرفته، اتاق عمل هیبریدی ترکیبی از اتاق جراحی و تصویربرداری پیشرفته است.

در این فضا ممکن است تجهیزات تصویربرداری مانند سیستم‌های آنژیوگرافی یا تجهیزات تصویربرداری داخل عمل وجود داشته باشد.

FGI اتاق‌های تصویربرداری کلاس ۳ را به فضاهایی مرتبط می‌داند که برای اقدامات تهاجمی و جراحی همراه با تجهیزات تصویربرداری طراحی می‌شوند؛ چنین فضاهایی ممکن است به‌عنوان Hybrid OR شناخته شوند.

---

۱۲. اتاق عمل قلب باز و جراحی قلب

در مراکز قلب پیشرفته، فضای جراحی قلب نیازمند طراحی بسیار تخصصی است.

اتاق عمل قلب، فضای بیهوشی، فضای آماده‌سازی بیمار، اتاق پرفیوژن، محل تجهیزات تخصصی و ارتباط نزدیک با ICU قلب و CCU از عناصر مهم چنین مجموعه‌ای هستند.

---

۱۳. اتاق ریکاوری یا PACU

پس از جراحی، بیمار معمولاً مستقیماً به بخش بستری منتقل نمی‌شود.

در PACU یا ریکاوری، بیمار تا برگشت نسبی سطح هوشیاری، وضعیت تنفسی و علائم حیاتی پایدار تحت مراقبت قرار می‌گیرد.

ارتباط مستقیم و ایمن بین اتاق‌های عمل و ریکاوری اهمیت زیادی دارد.

---

۱۴. فضاهای پشتیبان اتاق عمل

یک مجموعه اتاق عمل مدرن ممکن است دارای:

اتاق آماده‌سازی بیمار، اتاق بیهوشی، اسکراب، اتاق شست‌وشوی دست جراح، انبار استریل، اتاق تجهیزات، اتاق تمیز، اتاق کثیف، فضای نگهداری ترالی جراحی، فضای انتقال بیمار، رختکن پرسنل، اتاق استراحت پرسنل، فضای انتظار همراهان و محل نگهداری تخت باشد.

در برخی ساختارها اتاق یا فضای Substerile نیز وجود دارد و تجهیزات استریل و فرآیندهای مربوط به مجموعه جراحی با سیستم استریل مرکزی بیمارستان هماهنگ می‌شوند.

---

۱۵. CSSD یا واحد استریل مرکزی

CSSD یا بخش استریل مرکزی یکی از مهم‌ترین بخش‌های پشتیبان بیمارستان است.

وظیفه این بخش دریافت تجهیزات و ابزارهای قابل استفاده مجدد، شست‌وشو، ضدعفونی، بسته‌بندی، استریل، نگهداری و تحویل مجدد آنها به بخش‌های مصرف‌کننده است.

این بخش معمولاً به قسمت‌های:

دریافت وسایل آلوده، شست‌وشو و ضدعفونی، آماده‌سازی، بسته‌بندی، استریل‌سازی، نگهداری وسایل استریل و توزیع تقسیم می‌شود.

اصل مهم در طراحی CSSD، جلوگیری از تداخل مسیر وسایل آلوده و استریل است.

راهنماهای FGI نیز برای مراکز استریل، فضاهای جداگانه برای فرآیندهای آلوده و تمیز و حرکت یک‌طرفه تجهیزات را مورد توجه قرار می‌دهند.

---

۱۶. بخش تصویربرداری پزشکی

تصویربرداری یکی از ارکان تشخیص بیماری است.

این بخش می‌تواند شامل:

رادیولوژی، سونوگرافی، CT Scan، MRI، ماموگرافی، فلوروسکوپی، تصویربرداری مداخله‌ای و تصویربرداری سیار باشد.

 

 اتاق رادیولوژی 

برای تصویربرداری با اشعه ایکس استفاده می‌شود.

 

اتاق CT Scan

برای تصویربرداری مقطعی و تشخیص دقیق بسیاری از بیماری‌ها استفاده می‌شود.

 

 اتاق MRI 

برای تصویربرداری با میدان مغناطیسی استفاده می‌شود و نیازمند ملاحظات تخصصی معماری، الکتریکی، ایمنی و تجهیزات است.

 

اتاق سونوگرافی

برای تصویربرداری اولتراسوند استفاده می‌شود.

 

اتاق ماموگرافی

برای تصویربرداری تخصصی پستان استفاده می‌شود.

 

اتاق آنژیوگرافی

برای تصویربرداری و مداخلات عروقی استفاده می‌شود و در مراکز تخصصی قلب و عروق اهمیت ویژه‌ای دارد.

---

۱۷. آزمایشگاه تشخیص پزشکی

آزمایشگاه بیمارستان مسئول بررسی نمونه‌های خون، ادرار، ترشحات، بافت و سایر نمونه‌های تشخیصی است.

بخش‌های آزمایشگاه می‌توانند شامل:

هماتولوژی، بیوشیمی، میکروب‌شناسی، انعقاد، ایمونولوژی، سرولوژی، هورمون‌شناسی، آزمایش‌های تخصصی، نمونه‌گیری و بخش دریافت نمونه باشند.

در بیمارستان‌های دانشگاهی و تخصصی، آزمایشگاه‌های مولکولی و ژنتیک نیز ممکن است وجود داشته باشند.

---

۱۸. پاتولوژی

پاتولوژی برای بررسی بافت‌ها و سلول‌ها کاربرد دارد.

در بیمارستان‌های مجهز، این بخش می‌تواند شامل هیستوپاتولوژی، سیتولوژی، ایمونوهیستوشیمی و آزمایش‌های تخصصی باشد.

در جراحی‌های خاص، امکان انجام Frozen Section نیز وجود دارد تا نمونه بافت در حین جراحی به‌صورت سریع بررسی شود و نتیجه آن به تیم جراحی اعلام شود.

---

۱۹. بانک خون و طب انتقال خون

بانک خون مسئول دریافت، نگهداری، آماده‌سازی و تأمین فرآورده‌های خونی است.

فضاهایی مانند دریافت خون، نگهداری فرآورده‌ها، یخچال‌های تخصصی، فریزر، آزمایش‌های سازگاری و فضای آماده‌سازی فرآورده‌ها در این مجموعه وجود دارد.

در بیمارستان‌های بزرگ، ارتباط سریع بانک خون با اتاق عمل، اورژانس، ICU و بخش‌های جراحی اهمیت حیاتی دارد.

---

۲۰. داروخانه بیمارستان

داروخانه مسئول تأمین، نگهداری، کنترل و توزیع داروها است.

در بیمارستان‌های بزرگ، ممکن است بخش‌های تخصصی مانند داروخانه سرپایی، داروخانه بستری، داروخانه اورژانس و واحد داروهای خاص وجود داشته باشد.

همچنین فضای نگهداری داروهای نیازمند دمای کنترل‌شده و داروهای خاص باید به‌صورت مناسب طراحی شود.

---

۲۱. داروخانه شیمی‌درمانی و انکولوژی

در مراکز سرطان، آماده‌سازی داروهای شیمی‌درمانی نیازمند فضای تخصصی، تجهیزات حفاظتی و کنترل آلودگی است.

این بخش معمولاً با بخش انکولوژی و اتاق‌های تزریق شیمی‌درمانی ارتباط مستقیم دارد.

---

۲۲. بخش انکولوژی و سرطان

در بیمارستان‌های تخصصی سرطان ممکن است بخش‌هایی مانند:

انکولوژی، هماتولوژی، شیمی‌درمانی، رادیوتراپی، براکی‌تراپی، پزشکی هسته‌ای و مراقبت تسکینی وجود داشته باشد.

هدف این بخش‌ها تشخیص، درمان و پیگیری بیماران مبتلا به سرطان است.

---

۲۳. رادیوتراپی

رادیوتراپی برای درمان برخی سرطان‌ها با استفاده از پرتوهای یونیزان انجام می‌شود.

اتاق شتاب‌دهنده خطی، اتاق کنترل، فضای انتظار، اتاق معاینه و فضاهای پشتیبانی از اجزای این مجموعه هستند.

طراحی این بخش به دلیل حفاظت پرتویی نیازمند محاسبات و الزامات تخصصی است.

---

۲۴. پزشکی هسته‌ای

در پزشکی هسته‌ای از مواد رادیواکتیو برای تشخیص یا درمان برخی بیماری‌ها استفاده می‌شود.

این بخش می‌تواند شامل اتاق تزریق، اتاق انتظار، اتاق تصویربرداری و فضاهای نگهداری و آماده‌سازی مواد رادیودارو باشد.

---

۲۵. بخش قلب و عروق

بیمارستان‌های مجهز معمولاً خدمات قلب را در چند سطح ارائه می‌کنند.

این مجموعه ممکن است شامل درمانگاه قلب، اکوکاردیوگرافی، تست ورزش، هولتر، CCU، Cath Lab، آنژیوگرافی و جراحی قلب باشد.

Cath Lab

برای انجام اقدامات تشخیصی و درمانی داخل عروقی، به‌ویژه در بیماری‌های قلبی و عروقی استفاده می‌شود.

---

۲۶. بخش دیالیز

بخش همودیالیز برای بیماران مبتلا به نارسایی کلیه استفاده می‌شود.

فضاهای آن می‌تواند شامل سالن دیالیز، اتاق ایزوله، ایستگاه پرستاری، اتاق پزشک، فضای تجهیزات، تصفیه آب دیالیز و فضاهای خدماتی باشد.

کیفیت آب در این بخش اهمیت بسیار بالایی دارد.

---

۲۷. زنان و زایمان

بخش زنان و زایمان از مجموعه‌های مهم بیمارستان است.

فضاهای آن می‌تواند شامل:

درمانگاه زنان، بخش بستری زنان، اتاق زایمان، LDR، اتاق عمل زنان، اتاق سونوگرافی، فضای مراقبت مادر و فضاهای پشتیبانی باشد.

---

۲۸. LDR

LDR مخفف Labor, Delivery, Recovery است.

در این مدل، مادر می‌تواند مراحل زایمان، زایمان و دوره اولیه ریکاوری را در یک فضای اختصاصی طی کند.

---

۲۹. بخش نوزادان و NICU

NICU یا بخش مراقبت ویژه نوزادان برای نوزادان نارس یا بدحال استفاده می‌شود.

این بخش به تجهیزات تخصصی مانند انکوباتور، ونتیلاتور، مانیتور و تجهیزات کنترل دما نیاز دارد.

ارتباط NICU با بخش زایمان و اتاق عمل زنان اهمیت زیادی دارد.

---

۳۰. PICU

PICU یا Pediatric Intensive Care Unit برای کودکان بدحال طراحی شده است.

این بخش مشابه ICU است اما تجهیزات و فرآیندهای آن متناسب با گروه سنی کودکان طراحی می‌شود.

---

۳۱. بخش اطفال

برای بستری کودکان با بیماری‌های مختلف استفاده می‌شود.

فضای این بخش معمولاً با توجه به نیازهای کودک، خانواده، بازی، آموزش و مراقبت روانی طراحی می‌شود.

---

۳۲. بخش تروما و ارتوپدی

بیمارستان‌های بزرگ معمولاً برای بیماران دچار تصادف، شکستگی و آسیب‌های شدید، خدمات تروما و ارتوپدی ارائه می‌کنند.

این بخش با اورژانس، اتاق عمل، ICU و تصویربرداری ارتباط مستقیم دارد.

---

۳۳. بخش سوختگی

بیمارستان‌های تخصصی ممکن است دارای واحد سوختگی باشند.

این بخش می‌تواند شامل اتاق‌های ایزوله، اتاق پانسمان، اتاق شست‌وشو، بخش بستری و مراقبت ویژه سوختگی باشد.

---

 ۳۴. بخش مغز و اعصاب و جراحی مغز و اعصاب 

برای تشخیص و درمان بیماری‌های عصبی استفاده می‌شود.

MRI، CT، EEG، ICU و اتاق عمل تخصصی از فضاها و خدمات مرتبط با این حوزه هستند.

---

۳۵. بخش چشم

بخش چشم می‌تواند شامل درمانگاه، اتاق معاینه، اتاق لیزر، اتاق اقدامات و اتاق عمل چشم باشد.

---

۳۶. گوش، حلق و بینی

این بخش برای تشخیص و درمان بیماری‌های گوش، بینی و گلو فعالیت می‌کند و می‌تواند دارای اتاق‌های معاینه، آندوسکوپی و اتاق عمل تخصصی باشد.

---

۳۷. ارولوژی

برای تشخیص و درمان بیماری‌های دستگاه ادراری و تناسلی استفاده می‌شود.

در بیمارستان‌های پیشرفته ممکن است خدمات سنگ‌شکنی، آندوسکوپی و جراحی‌های تخصصی نیز ارائه شود.

---

۳۸. آندوسکوپی

واحد آندوسکوپی برای بررسی دستگاه گوارش و انجام برخی اقدامات تشخیصی و درمانی استفاده می‌شود.

این مجموعه معمولاً دارای اتاق آندوسکوپی، فضای آماده‌سازی بیمار، ریکاوری و فضای پردازش و شست‌وشوی تجهیزات است.

---

۳۹. برونکوسکوپی و خدمات تنفسی

در مراکز تخصصی ریه، برونکوسکوپی برای بررسی راه‌های هوایی انجام می‌شود.

---

۴۰. فیزیوتراپی و توانبخشی

توانبخشی برای بازگرداندن توان حرکتی و عملکردی بیمار استفاده می‌شود.

این بخش می‌تواند شامل فیزیوتراپی، کاردرمانی، گفتاردرمانی، آب‌درمانی و توانبخشی عصبی باشد.

---

۴۱. تغذیه و رژیم درمانی

بخش تغذیه مسئول ارزیابی وضعیت تغذیه بیماران و تعیین رژیم مناسب است.

در ICU، بخش‌های جراحی، سرطان و سایر بخش‌های تخصصی، نقش تغذیه درمانی بسیار مهم است.

---

 ۴۲. آشپزخانه بیمارستان 

آشپزخانه مسئول تهیه غذای بیماران و کارکنان است.

در بیمارستان‌های بزرگ، مسیر دریافت مواد غذایی، انبار، سردخانه، آماده‌سازی، پخت، بسته‌بندی، توزیع و شست‌وشوی ظروف باید به‌صورت سازمان‌یافته طراحی شود.

---

۴۳. رختشویی بیمارستان

رختشویی مسئول شست‌وشو و پردازش ملحفه‌ها، لباس‌های بیمارستانی و پارچه‌های مورد استفاده است.

در طراحی آن باید مسیر اقلام آلوده از مسیر اقلام تمیز جدا شود.

---

۴۴. انبار مرکزی

انبار یکی از بخش‌های کمتر دیده‌شده اما حیاتی بیمارستان است.

انبار می‌تواند شامل انبار تجهیزات پزشکی، لوازم مصرفی، دارو، مواد غذایی، مواد شوینده، ملزومات اداری و تجهیزات فنی باشد.

---

۴۵. انبار استریل

برای نگهداری اقلام استریل و آماده مصرف استفاده می‌شود.

کنترل شرایط محیطی، نظم چیدمان و جلوگیری از آلودگی مجدد اهمیت زیادی دارد.

---

۴۶. مدیریت پسماند بیمارستانی

بیمارستان انواع مختلفی از پسماند تولید می‌کند.

پسماند عفونی، تیز و برنده، دارویی، شیمیایی و عادی باید به شکل مناسب تفکیک، جمع‌آوری، انتقال و دفع شوند.

برای همین، بیمارستان نیازمند اتاق‌ها و مسیرهای مشخص برای جمع‌آوری و انتقال پسماند است.

---

۴۷. سردخانه اجساد و پزشکی قانونی

در بیمارستان‌های بزرگ، سردخانه یا Mortuary برای نگهداری موقت اجساد پیش‌بینی می‌شود.

این قسمت باید از مسیر عمومی بیماران و مراجعان جدا باشد.

---

۴۸. واحد کنترل عفونت

کنترل عفونت یکی از مهم‌ترین بخش‌های مدیریتی و بالینی بیمارستان است.

این واحد بر عفونت‌های بیمارستانی، بهداشت دست، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی، ضدعفونی، استریل، ایزولاسیون و فرآیندهای کنترل عفونت نظارت می‌کند.

طراحی فضاهای بیمارستان نیز باید از همین منطق پیروی کند.

---

۴۹. اتاق‌های تمیز و کثیف

در بسیاری از بخش‌های بیمارستان فضاهایی برای تجهیزات و مواد تمیز و همچنین نگهداری موقت اقلام آلوده پیش‌بینی می‌شود.

این دو عملکرد نباید با یکدیگر مخلوط شوند.

---

۵۰. فضاهای خدمات پرستاری

ایستگاه پرستاری مرکز کنترل و هماهنگی فعالیت پرستاران در هر بخش است.

در اطراف آن ممکن است اتاق دارو، اتاق کار تمیز، اتاق کار کثیف، فضای تجهیزات و اتاق استراحت پرسنل قرار داشته باشد.

---

۵۱. فضاهای انتقال بیمار

بیمارستان باید برای انتقال ایمن بیمار بین بخش‌ها مسیرهای مناسب داشته باشد.

این انتقال ممکن است با تخت، برانکارد، ویلچر یا تجهیزات تخصصی انجام شود.

در بیمارستان‌های بزرگ، آسانسورهای بیماربر، آسانسور تخت‌بر و مسیرهای خدماتی اهمیت ویژه دارند.

--

۵۲. سیستم حمل‌ونقل داخلی بیمارستان

بیمارستان‌های مدرن ممکن است از سیستم‌های مختلف حمل داخلی استفاده کنند؛ از جمله ترولی، ترالی‌های پزشکی، سیستم‌های حمل خودکار، Pneumatic Tube و در مراکز بسیار بزرگ سیستم‌های رباتیک حمل تجهیزات.

سیستم Tube برای انتقال سریع نمونه‌های آزمایشگاهی، دارو یا اقلام کوچک میان بخش‌ها استفاده می‌شود.

---

۵۳. فناوری اطلاعات بیمارستان

بیمارستان مدرن بدون IT عملاً نمی‌تواند به‌صورت یکپارچه فعالیت کند.

بخش فناوری اطلاعات ممکن است مسئول HIS، PACS، LIS، سیستم‌های اطلاعات پرستاری، پرونده الکترونیک بیمار، شبکه، سرورها، امنیت اطلاعات و ارتباط تجهیزات پزشکی باشد.

---

۵۴. اتاق سرور و دیتاسنتر

برای نگهداری سرورها و زیرساخت شبکه استفاده می‌شود.

این فضا نیازمند برق پایدار، UPS، تهویه مناسب، سیستم اعلام و اطفای حریق و کنترل دسترسی است.

---

۵۵. واحد مهندسی پزشکی

مهندسی پزشکی مسئول مدیریت تجهیزات پزشکی است.

وظایفی مانند خرید، نصب، راه‌اندازی، کالیبراسیون، نگهداری، تعمیرات، مدیریت قراردادهای سرویس و کنترل ایمنی تجهیزات در این حوزه قرار می‌گیرد.

---

۵۶. واحد مهندسی و تأسیسات

این واحد مسئول حفظ عملکرد زیرساخت ساختمان است.

سیستم‌های مکانیکی، الکتریکی، تهویه، آب، فاضلاب، گازهای طبی، برق اضطراری، موتورخانه، چیلر، بویلر، پمپ‌ها و تجهیزات ساختمانی تحت نظارت این مجموعه قرار می‌گیرند.

---

۵۷. موتورخانه

موتورخانه می‌تواند شامل بویلر، چیلر، پمپ‌ها، مبدل‌های حرارتی، تجهیزات آب گرم، سیستم‌های تهویه و سایر تجهیزات مکانیکی باشد.

---

۵۸. سیستم تهویه بیمارستان

تهویه بیمارستان فقط برای آسایش حرارتی نیست.

کنترل دما، رطوبت، فشار، تعویض هوا، فیلتراسیون و در برخی فضاها فشار مثبت یا منفی برای کنترل عفونت اهمیت دارد.

اتاق عمل، ICU، ایزوله، آزمایشگاه و برخی فضاهای خاص هرکدام نیازهای متفاوتی دارند.

FGI نیز اشاره می‌کند که نوع فعالیت انجام‌شده در هر فضای درمانی می‌تواند بر الزامات سطوح، تهویه، جریان هوا، محل شست‌وشوی دست و حتی تعداد خروجی‌های گاز پزشکی و وکیوم اثر بگذارد.

---

۵۹. سیستم گازهای طبی

یکی از زیرساخت‌های حیاتی بیمارستان، سیستم گازهای پزشکی است.

این سیستم می‌تواند شامل اکسیژن، هوای پزشکی، وکیوم پزشکی، نیتروس اکساید، دی‌اکسیدکربن و سایر گازهای مورد نیاز بر اساس عملکرد مرکز باشد.

شبکه گازهای طبی از منبع مرکزی تا لوله‌کشی، ولو باکس، آلارم‌ها و خروجی‌های بالین بیمار امتداد پیدا می‌کند.

در اتاق‌های ICU، اتاق عمل، اورژانس و بسیاری از فضاهای درمانی، این سیستم نقش مستقیم در درمان بیمار دارد.

---

۶۰. سیستم برق بیمارستان

بیمارستان به برق پایدار و چندلایه نیاز دارد.

شبکه برق عادی، برق اضطراری، ژنراتور، UPS، تابلوهای برق، سیستم ارت، حفاظت در برابر برق‌گرفتگی و سیستم‌های برق حیاتی از اجزای مهم زیرساخت بیمارستان هستند.

---

۶۱. ژنراتور و برق اضطراری

قطع برق در بیمارستان می‌تواند تهدیدکننده حیات باشد.

به همین دلیل بخش‌های حیاتی مانند ICU، اتاق عمل، اورژانس، تجهیزات پزشکی و سیستم‌های حیاتی باید از برق اضطراری پشتیبانی شوند.

---

۶۲. سیستم آب بیمارستان

آب در بیمارستان برای مصرف انسانی، شست‌وشو، استریل، دیالیز، آشپزخانه، لباسشویی و تأسیسات استفاده می‌شود.

برخی بخش‌ها به کیفیت آب ویژه نیاز دارند.

---

۶۳. فاضلاب و تصفیه

فاضلاب بیمارستان می‌تواند حاوی مواد آلاینده و میکروبی باشد.

سیستم جمع‌آوری، انتقال، تصفیه و دفع فاضلاب باید متناسب با قوانین و شرایط پروژه طراحی شود.

---

۶۴. سیستم اعلام و اطفای حریق

بیمارستان به سیستم‌های تشخیص و اعلام حریق، اسپرینکلر یا سایر سیستم‌های اطفا، کپسول‌ها، شبکه آتش‌نشانی، مخزن آب آتش‌نشانی و مسیرهای خروج اضطراری نیاز دارد.

---

۶۵. مسیرهای خروج اضطراری

بیمارستان باید برای تخلیه بیماران و کارکنان در زمان آتش‌سوزی، زلزله یا سایر بحران‌ها برنامه داشته باشد.

طراحی مسیر خروج در بیمارستان بسیار پیچیده‌تر از ساختمان‌های معمولی است؛ زیرا بسیاری از بیماران قادر به حرکت مستقل نیستند.

WHO نیز بر اهمیت آمادگی بیمارستان برای بحران و حفظ خدمات حیاتی مانند ICU، اورژانس، استریل، تصویربرداری، داروخانه، تغذیه و حمل‌ونقل تأکید کرده است.

---

۶۶. پارکینگ و دسترسی‌های بیمارستان

یک بیمارستان بزرگ به فضاهای دسترسی متنوع نیاز دارد:

پارکینگ کارکنان، پارکینگ مراجعان، محل توقف آمبولانس، ورودی اصلی، ورودی اورژانس، ورودی خدمات، ورودی کارکنان و مسیرهای حمل بار.

تفکیک این مسیرها باعث کاهش تداخل میان بیمار، همراه، آمبولانس، مواد غذایی، پسماند و تجهیزات می‌شود.

---

۶۷. بخش آمبولانس و انتقال بیمار

محل ورود آمبولانس باید مستقیماً به اورژانس دسترسی داشته باشد.

در بیمارستان‌های بزرگ، فضای توقف آمبولانس، سایه‌بان، مسیر انتقال بیمار و گاهی فضای شست‌وشوی آمبولانس نیز پیش‌بینی می‌شود.

---

۶۸. خدمات اجتماعی و مددکاری

مددکاری اجتماعی برای کمک به بیماران در مسائل اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و حمایتی فعالیت می‌کند.

در بیمارستان‌های بزرگ، این واحد با بیماران خاص، خانواده‌ها و سازمان‌های حمایتی ارتباط دارد.

---

۶۹. روان‌شناسی و روان‌پزشکی

بیمارستان‌های جامع ممکن است دارای بخش روان‌پزشکی، کلینیک سلامت روان، اتاق مشاوره و فضاهای مراقبت روانی باشند.

---

۷۰. آموزش و پژوهش

بیمارستان‌های دانشگاهی فقط مرکز درمان نیستند.

این بیمارستان‌ها ممکن است دارای کلاس درس، سالن کنفرانس، کتابخانه، اتاق جلسات علمی، اتاق اساتید، مرکز تحقیقات، آزمایشگاه پژوهشی و فضاهای آموزش بالینی باشند.

---

۷۱. مرکز تحقیقات

برای انجام مطالعات پزشکی، پژوهش‌های بالینی، تحلیل داده‌ها و پروژه‌های علمی استفاده می‌شود.

---

۷۲. کتابخانه و مرکز آموزش

در بیمارستان‌های آموزشی، پزشکان، پرستاران و دانشجویان به فضای مطالعه و آموزش نیاز دارند.

---

۷۳. سالن کنفرانس

برای برگزاری سمینار، آموزش کارکنان، جلسات علمی و برنامه‌های دانشگاهی استفاده می‌شود.

---

۷۴. نمازخانه و فضاهای مذهبی

در بسیاری از بیمارستان‌ها فضایی برای نماز و امور مذهبی بیماران، همراهان و کارکنان پیش‌بینی می‌شود.

---

۷۵. فضاهای رفاهی کارکنان

بیمارستان ۲۴ ساعته است و کارکنان نیازمند فضاهای مناسب برای استراحت هستند.

اتاق استراحت پزشکان، اتاق استراحت پرستاران، رختکن کارکنان، سرویس بهداشتی، دوش و غذاخوری کارکنان از این فضاها هستند.

---

۷۶. غذاخوری کارکنان

برای صرف غذای کارکنان در شیفت‌های مختلف استفاده می‌شود.

---

۷۷. رختکن و لاکر

در بخش‌هایی مانند اتاق عمل، ICU، CSSD و سایر فضاهای کنترل‌شده، رختکن پرسنل و فضای تعویض لباس اهمیت ویژه دارد.

---

۷۸. اتاق‌های خدماتی کوچک اما ضروری

در یک بیمارستان مدرن، فضاهای کوچکی وجود دارند که ممکن است در نگاه اول مهم به نظر نرسند اما نبود آنها عملکرد بیمارستان را مختل می‌کند.

از جمله:

اتاق نظافت، محل نگهداری مواد شوینده، اتاق تجهیزات نظافت، فضای نگهداری ترالی، اتاق ملحفه تمیز، محل جمع‌آوری ملحفه آلوده، انبار کوچک بخش، اتاق پسماند، فضای نگهداری ویلچر و برانکارد و اتاق‌های خدماتی.

---

۷۹. اتاق ایزولاسیون

اتاق ایزوله برای کنترل انتقال عوامل عفونی یا حفاظت از بیمارانی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند استفاده می‌شود.

در بیمارستان‌های پیشرفته، بسته به نوع کاربرد، ممکن است فشار منفی یا مثبت مورد نیاز باشد.

---

۸۰. اتاق فشار منفی

برای برخی بیماران عفونی که احتمال انتشار عامل بیماری‌زا از طریق هوا وجود دارد استفاده می‌شود.

هوای این فضا باید طبق طراحی سیستم تهویه و الزامات پروژه مدیریت شود.

---

۸۱. اتاق فشار مثبت

برای محافظت از برخی بیماران بسیار آسیب‌پذیر در برابر ورود آلودگی محیطی استفاده می‌شود.

---

۸۲. بخش مراقبت تسکینی

در برخی بیمارستان‌های پیشرفته، خدمات Palliative Care برای کنترل درد، علائم و بهبود کیفیت زندگی بیماران مبتلا به بیماری‌های پیشرفته ارائه می‌شود.

---

۸۳. کلینیک درد

برای تشخیص و کنترل دردهای مزمن یا پیچیده استفاده می‌شود.

---

۸۴. مرکز جراحی محدود و Day Surgery

برخی جراحی‌ها نیاز به بستری طولانی ندارند.

در Day Surgery بیمار وارد مجموعه می‌شود، عمل انجام می‌دهد، مدتی تحت مراقبت قرار می‌گیرد و در صورت مناسب بودن شرایط ترخیص می‌شود.

---

۸۵. بخش Day Hospital

در Day Hospital بیمار برای دریافت خدماتی مانند برخی درمان‌های دارویی یا شیمی‌درمانی وارد بیمارستان می‌شود و بدون بستری شبانه خدمات را دریافت می‌کند.

---

۸۶. بخش خدمات سرپایی تخصصی

در بیمارستان‌های مدرن، تلاش می‌شود بسیاری از اقدامات تشخیصی و درمانی بدون بستری انجام شوند.

این موضوع باعث افزایش اهمیت درمانگاه‌ها، اتاق‌های Procedure و Day Care شده است.

---

۸۷. اتاق Procedure

اتاق Procedure بین فضای معاینه معمولی و اتاق عمل قرار می‌گیرد و برای اقداماتی استفاده می‌شود که به شرایط استریل و کنترل محیطی بیشتری نسبت به اتاق معاینه نیاز دارند اما الزاماً به سطح کنترل اتاق عمل نیاز ندارند.

FGI میان Exam/Treatment Room، Procedure Room و Operating Room تفاوت عملکردی قائل می‌شود و نوع اقدام درمانی، سطح تهاجمی بودن، پایش بیمار و نیاز به حمایت حیاتی را در انتخاب فضای مناسب مؤثر می‌داند.

---

۸۸. اتاق‌های تخصصی کمتر شناخته‌شده

در بیمارستان‌های فوق‌تخصصی ممکن است فضاهایی مانند:

اتاق EEG، اتاق EMG، اتاق تست خواب، اتاق اسپیرومتری، اتاق تست ورزش، اتاق اکو، اتاق هولتر، اتاق شنوایی‌سنجی، اتاق بینایی‌سنجی، اتاق لیزر، اتاق پانسمان تخصصی، اتاق تزریقات، اتاق نمونه‌گیری و اتاق مشاوره وجود داشته باشد.

---

۸۹. بخش تغذیه و تغذیه با لوله

در ICU و برخی بخش‌های تخصصی، بیمار ممکن است نیازمند تغذیه Enteral یا Parenteral باشد.

در بیمارستان‌های پیشرفته، تیم تغذیه، داروسازی و پزشکی می‌توانند برای این بیماران برنامه اختصاصی تعیین کنند.

---

۹۰. بخش کنترل کیفیت آب و تأسیسات تخصصی

در بخش‌هایی مانند دیالیز، استریل و برخی آزمایشگاه‌ها کیفیت آب اهمیت زیادی دارد.

به همین دلیل سیستم تصفیه آب، ذخیره‌سازی و پایش کیفیت می‌تواند یکی از زیرساخت‌های حیاتی بیمارستان باشد.

---

۹۱. واحد مدیریت بحران

بیمارستان باید برای بحران‌هایی مانند زلزله، آتش‌سوزی، قطع برق، قطع آب، شیوع بیماری، حوادث جمعی و افزایش ناگهانی تعداد مصدومان آماده باشد.

در بیمارستان‌های بزرگ، مدیریت بحران، اتاق فرماندهی بحران و برنامه‌های Disaster Preparedness اهمیت ویژه دارند.

---

۹۲. فرماندهی بحران

در شرایط بحرانی، بیمارستان نیازمند محلی برای هماهنگی تصمیمات، منابع، نیروی انسانی و ارتباط با سازمان‌های بیرونی است.

---

۹۳. واحد امنیت و کنترل دسترسی

در بخش‌های حساسی مانند NICU، ICU، اتاق عمل، داروخانه، بانک خون، دیتاسنتر و بخش‌های خاص، کنترل دسترسی اهمیت زیادی دارد.

---

۹۴. دوربین مداربسته و سیستم امنیتی

برای کنترل تردد و افزایش امنیت بیماران، کارکنان و تجهیزات استفاده می‌شود.

---

۹۵. خدمات نظافت بیمارستان

نظافت بیمارستان فقط تمیز کردن سطوح نیست.

فرآیندهای نظافت باید بر اساس سطح خطر هر فضا، نوع آلودگی و برنامه کنترل عفونت انجام شوند.

---

۹۶. تجهیزات ثابت و معماری داخلی بیمارستان

بخش مهمی از تجهیزات بیمارستان در واقع در ساختمان ادغام شده‌اند.

برای مثال:

هندریل بیمارستانی، ضربه‌گیر دیوار، گارد محافظ گوشه، محافظ دیوار، دستگیره کمک سالمندی، پرده بیمارستانی، ریل پرده، تجهیزات سرویس بهداشتی، تابلوهای راهنما و برخی تجهیزات کنار تخت.

این تجهیزات فقط جنبه زیبایی ندارند و در ایمنی بیمار، کنترل آسیب به ساختمان، دسترسی بیماران و عملکرد صحیح بخش‌ها نقش دارند.

---

۹۷. Bed Head Unit یا کنسول بالای تخت

در بسیاری از اتاق‌های بستری و بخش‌های ویژه، کنسول بالای تخت برای دسترسی به گازهای پزشکی، برق، تجهیزات ارتباطی و سایر اتصالات مورد استفاده قرار می‌گیرد.

این تجهیزات بسته به بخش و سطح مراقبت می‌توانند متفاوت باشند.

---

۹۸. تجهیزات گاز پزشکی در کنار تخت

در بخش‌های مختلف ممکن است خروجی اکسیژن، وکیوم پزشکی، هوای پزشکی و سایر گازهای موردنیاز در کنار تخت بیمار وجود داشته باشد.

تعداد و نوع این خروجی‌ها باید بر اساس عملکرد اتاق و نیاز درمانی تعیین شود و نمی‌توان برای همه اتاق‌های بیمارستان یک نسخه واحد در نظر گرفت.

---

۹۹. سیستم‌های ارتباطی بیمار

سیستم Nurse Call به بیمار اجازه می‌دهد در صورت نیاز پرستار را فراخوانی کند.

این سیستم در اتاق‌های بستری، ICU، اورژانس و برخی فضاهای دیگر استفاده می‌شود.

---

۱۰۰. بیمارستان هوشمند

بیمارستان‌های مدرن به سمت استفاده بیشتر از فناوری‌های هوشمند حرکت کرده‌اند.

این فناوری‌ها می‌توانند شامل:

پرونده الکترونیک، مانیتورینگ هوشمند، ردیابی تجهیزات، مدیریت تخت، کنترل هوشمند تأسیسات، سیستم‌های مدیریت انرژی، اتوماسیون ساختمان، سیستم‌های هوشمند دارویی و تحلیل داده‌های بیمارستانی باشند.

 

۱۰۱. واحد کاخ‌داری / خانه‌داری بیمارستان

مسئول نظافت، پاکیزگی و آماده‌سازی محیط بیمارستان، بخش‌های بستری، راهروها، فضاهای عمومی و اتاق‌ها.

 

۱۰۲. اتاق خدمات نظافت (Cleaner Room / Janitor Room)

برای نگهداری تی، ترالی نظافت، سطل‌ها، مواد شوینده و تجهیزات نظافت هر بخش.

 

۱۰۳. محل شست‌وشوی ترالی و تجهیزات نظافت

فضایی مجزا برای شست‌وشو و آماده‌سازی ترالی‌ها و تجهیزات کاخ‌داری.

 

۱۰۴. انبار مواد شوینده و مصرفی

محل نگهداری کنترل‌شده مواد شوینده، ضدعفونی‌کننده‌ها، دستمال، کیسه زباله و اقلام مصرفی.

 

۱۰۵. واحد ملحفه و لاندری (Linen & Laundry)

جمع‌آوری، تفکیک، شست‌وشو، خشک‌کردن، بسته‌بندی و توزیع ملحفه، لباس بیمار و منسوجات بیمارستانی.

 

۱۰۶. خدمات تغذیه و آشپزخانه بیمارستان

آشپزخانه مرکزی، آماده‌سازی غذا، رژیم‌های درمانی، سردخانه، انبار مواد غذایی و توزیع غذا.

 

۱۰۷. مدیریت پسماند بیمارستانی

تفکیک، جمع‌آوری، انتقال و نگهداری موقت پسماندهای عفونی، تیزوبرنده، شیمیایی و عادی.

 

۱۰۸. خدمات حمل‌ونقل داخلی بیمارستان

انتقال بیمار، غذا، ملحفه، تجهیزات، دارو، نمونه‌های آزمایشگاهی و پسماند در مسیرهای مشخص.

 

۱۰۹. انبار مرکزی و واحد تأمین تجهیزات و ملزومات

دریافت، نگهداری و توزیع تجهیزات، مواد مصرفی و ملزومات مورد نیاز بخش‌ها.

 

۱۱۰. خدمات پشتیبانی و خدمات عمومی کارکنان

رختکن، سرویس‌های کارکنان، فضاهای استراحت و امکانات رفاهی.

---

بیمارستان مدرن چگونه بین تمام این بخش‌ها ارتباط برقرار می‌کند؟

مهم‌ترین نکته در طراحی بیمارستان این است که هیچ بخش مهمی به‌صورت کاملاً مستقل عمل نمی‌کند.

برای مثال، یک بیمار تصادفی ممکن است از طریق آمبولانس وارد اورژانس شود، در تریاژ بررسی شود، به تصویربرداری CT برود، آزمایش‌های لازم برای او انجام شود، سپس به اتاق عمل منتقل شود و بعد از جراحی وارد ICU یا بخش بستری شود.

در این مسیر، اورژانس، تصویربرداری، آزمایشگاه، بانک خون، اتاق عمل، CSSD، داروخانه، ICU، پرستاری، تأسیسات، گازهای طبی، برق اضطراری و حمل‌ونقل داخلی همگی درگیر هستند.

بنابراین طراحی بیمارستان صرفاً کنار هم قرار دادن اتاق‌ها نیست؛ بلکه طراحی ارتباط میان عملکردها است.

---

چرا مسیرهای بیمارستان اهمیت زیادی دارند؟

در یک بیمارستان حرفه‌ای، مسیر بیمار، مسیر کارکنان، مسیر تجهیزات تمیز، مسیر تجهیزات آلوده، مسیر غذا، مسیر پسماند، مسیر دارو، مسیر اجساد و مسیر خدمات فنی نباید بدون برنامه با یکدیگر تداخل داشته باشند.

برای همین در طراحی بیمارستان از مفاهیمی مانند:

مسیر تمیز، مسیر آلوده، مسیر بیمار، مسیر کارکنان، مسیر خدمات، محدوده عمومی، محدوده نیمه‌محدود و محدوده محدود استفاده می‌شود.

در محیط‌های جراحی، سطح دسترسی و کنترل محیطی اهمیت بسیار بیشتری پیدا می‌کند. FGI اتاق عمل را در دسته فضای Restricted قرار می‌دهد و آن را از فضاهای Exam/Treatment و Procedure از نظر کاربری و الزامات محیطی متمایز می‌کند.

---

بیمارستان را می‌توان به چند سیستم اصلی تقسیم کرد؟

برای شناخت ساده‌تر، می‌توان کل بیمارستان را در چند گروه اصلی دید:

بخش اول، مدیریت و اداری است که بیمارستان را اداره می‌کند.

 

بخش دوم، درمان و مراقبت مستقیم از بیمار است که شامل اورژانس، بستری، ICU، اتاق عمل، زنان و زایمان و سایر بخش‌های تخصصی می‌شود.

 

بخش سوم، تشخیص است که شامل آزمایشگاه، تصویربرداری، پاتولوژی و سایر خدمات تشخیصی است.

 

بخش چهارم، پشتیبانی درمان است که CSSD، داروخانه، بانک خون، تغذیه، مهندسی پزشکی و خدمات مرتبط را شامل می‌شود.

 

 بخش پنجم،  پشتیبانی عمومی است که شامل آشپزخانه، رختشویی، انبار، نظافت، حمل‌ونقل و پسماند می‌شود.

 

 بخش ششم،  تأسیسات و زیرساخت است که برق، آب، تهویه، موتورخانه، گازهای طبی، فاضلاب، آتش‌نشانی و سیستم‌های اضطراری را شامل می‌شود.

 

بخش هفتم، فناوری و اطلاعات است که HIS، PACS، شبکه، سرورها و زیرساخت دیجیتال را مدیریت می‌کند.

 

بخش هشتم، آموزش و پژوهش است که در بیمارستان‌های دانشگاهی اهمیت بیشتری دارد.

---

آیا یک بیمارستان باید همه این بخش‌ها را داشته باشد؟

خیر.

این یکی از مهم‌ترین نکات در برنامه‌ریزی بیمارستان است.

یک بیمارستان کوچک ممکن است فقط خدمات عمومی، اورژانس، اتاق عمل، بستری، آزمایشگاه و تصویربرداری داشته باشد؛ در حالی که یک بیمارستان دانشگاهی یا فوق‌تخصصی می‌تواند ده‌ها واحد تخصصی مانند ICUهای مختلف، NICU، PICU، Cath Lab، جراحی قلب، آنکولوژی، رادیوتراپی، پزشکی هسته‌ای، دیالیز و مراکز پژوهشی داشته باشد.

حتی در کشورهای مختلف نیز ساختار بیمارستان‌ها یکسان نیست. سطح بیمارستان، جمعیت تحت پوشش، نظام سلامت، مدل ارجاع، بودجه، تخصص‌های موجود و مأموریت بیمارستان تعیین می‌کنند چه بخش‌هایی باید ایجاد شوند.

WHO نیز در منابع برنامه‌ریزی بیمارستانی، فضاهایی مانند درمانگاه سرپایی، اورژانس، مدیریت، مدارک پزشکی، تصویربرداری، آزمایشگاه، داروخانه، بانک خون، استریل، اتاق عمل، ICU، زنان و زایمان، اطفال، خدمات سالمندی، بخش‌های بستری، خدمات عمومی و سردخانه را در ساختار برنامه‌ریزی یک مرکز درمانی مطرح می‌کند.

---

تفاوت بیمارستان معمولی با بیمارستان پیشرفته چیست؟

بیمارستان پیشرفته لزوماً فقط بیمارستانی با تجهیزات گران‌تر نیست.

تفاوت اصلی در یکپارچگی سیستم‌ها است.

در یک بیمارستان پیشرفته

تشخیص سریع‌تر انجام می‌شود.

ارتباط بخش‌ها با یکدیگر بهتر است.

مسیر بیمار کوتاه‌تر و منطقی‌تر طراحی می‌شود.

کنترل عفونت جدی‌تر است.

تأسیسات حیاتی دارای افزونگی و پشتیبان هستند.

سیستم برق اضطراری قدرتمندتر است.

گازهای طبی به‌صورت مرکزی و ایمن توزیع می‌شوند.

تجهیزات پزشکی به‌صورت حرفه‌ای مدیریت می‌شوند.

اطلاعات بیمار دیجیتال و یکپارچه است.

اتاق‌های عمل پیشرفته‌تر هستند.

ICU و مراقبت‌های ویژه توسعه‌یافته‌تر هستند.

و برای بحران و افزایش ناگهانی تعداد بیماران برنامه مشخص وجود دارد.

---

جمع‌بندی؛ بیمارستان یک ساختمان نیست، یک سیستم زنده است

اگر بخواهیم بیمارستان را فقط با چند کلمه تعریف کنیم، می‌توان گفت بیمارستان مجموعه‌ای از درمان، تشخیص، جراحی، مراقبت، مدیریت، فناوری، تأسیسات و پشتیبانی است که باید به‌صورت ۲۴ ساعته و بدون توقف فعالیت کند.

از لحظه ورود بیمار به لابی یا اورژانس تا پذیرش، تشخیص، تصویربرداری، آزمایشگاه، درمان، جراحی، ICU، بستری، دارو، تغذیه و در نهایت ترخیص، ده‌ها بخش مختلف درگیر هستند.

حتی زمانی که بیمار هیچ‌کدام از این بخش‌ها را نمی‌بیند، مجموعه‌ای از سیستم‌های پشتیبان در پشت صحنه در حال فعالیت هستند؛ از موتورخانه و برق اضطراری گرفته تا گازهای طبی، سیستم تهویه، تصفیه آب، CSSD، انبار، آشپزخانه، رختشویی، IT، مدیریت تجهیزات پزشکی و مدیریت پسماند.

به همین دلیل، در طراحی و ساخت یک بیمارستان حرفه‌ای باید هم‌زمان به معماری بیمارستان، برنامه فیزیکی بیمارستان، تجهیزات پزشکی، تأسیسات بیمارستان، سیستم گازهای طبی، اتاق عمل، ICU، اورژانس، کنترل عفونت، مسیرهای تمیز و آلوده، ایمنی بیمار و زیرساخت‌های پشتیبان توجه شود.

در واقع کیفیت یک بیمارستان فقط با تعداد اتاق‌های آن مشخص نمی‌شود؛ بلکه کیفیت ارتباط میان تمام این فضاها و سیستم‌هاست که مشخص می‌کند یک بیمارستان تا چه اندازه ایمن، کارآمد، قابل توسعه و آماده ارائه خدمات درمانی است.

به همین دلیل، هر پروژه بیمارستانی باید پیش از ساخت، بر اساس مأموریت مرکز، تعداد تخت، تخصص‌ها، سطح خدمات، ظرفیت مراجعه، مسیرهای بیمار و کارکنان، نیازهای تجهیزات پزشکی، زیرساخت‌های تأسیساتی، الزامات کنترل عفونت و برنامه توسعه آینده طراحی شود.

یک بیمارستان استاندارد، در حقیقت یک سیستم یکپارچه درمانی و مهندسی است؛ سیستمی که در آن پزشکی، پرستاری، معماری، مهندسی ساختمان، تأسیسات مکانیکی و الکتریکی، تجهیزات پزشکی، فناوری اطلاعات، مدیریت و خدمات پشتیبانی همگی برای یک هدف مشترک کار می‌کنند: ارائه درمان ایمن، سریع، مؤثر و پایدار به بیمار.